Emotionele ontwikkeling

Om emotioneel goed te kunnen ontwikkelen is een omgeving nodig waarin het kind zich veilig voelt. Je laat alle kinderen zich welkom voelen en hebt een open en warme houding. Daarbij toon je oprechte belangstelling voor wat de kinderen doen en laten, je complimenteert de kinderen als ze iets bereikt hebben en je aarzelt niet om een kind een knuffel te geven of op schoot te nemen. Ook geef je kinderen een gevoel van veiligheid en geborgenheid door te zorgen voor vaste en herkenbare patronen in je gedrag en een vaste (herkenbare) structuur in activiteiten. Hanteer ook consequent de regels (bv. draag altijd een schort bij het schilderen).

In tegenstelling tot volwassenen tonen kinderen hun emoties eerder via hun lichaamstaal. Een kind dat zijn hoofd naar beneden houdt, is waarschijnlijk verdrietig of somber; een kind dat je niet aankijkt, heeft misschien iets te verbergen of is boos; een kind dat merkbaar sloom loopt of lusteloos is, is misschien moe, maar kan ook verdrietig of bezorgd zijn; een kind dat rusteloos om zich heen kijkt, is misschien gespannen, maar kan zich ook vervelen. Door je bewust te zijn van deze gedragingen kan je hierop adequaat reageren.

Kleuters

Kinderen tussen 4 en 6 jaar
Op deze leeftijd wordt interactie in de groep belangrijk. Op school leren kinderen om deel te nemen aan de groep. Het is belangrijk dat zij de regels van de groep leren en zich die eigen maken, zodat zij die ook naleven als zij even niet de aandacht van de volwassene hebben. Dit ontwikkelt hun bewustzijn. Ze leren, bijvoorbeeld, dat liegen niet geoorloofd is. Kinderen die betrapt worden op liegen kunnen een strenge berisping verwachten. Wees er echter van bewust dat jonge kinderen niet in staat zijn de waarheid bewust te manipuleren op de manier die volwassenen liegen noemen. Voor jonge kinderen is de grens tussen fantasie en werkelijkheid nog niet erg duidelijk en soms herinneren zij zich gewoon niet of iets al dan niet gebeurd is. Pas rond de leeftijd van zes jaar beginnen zij met het gebruik van leugens voor bestwil, bijvoorbeeld om straf te ontlopen of om een ander kind te beschermen.

Het zelfvertrouwen ontwikkelt zich ook tijdens deze periode. Kinderen tonen zich vaak trots als ze iets geleerd hebben: "Ik weet al hoe ik ... moet doen". Jongere kinderen in deze leeftijdsgroep hebben niet altijd de taalvaardigheid om hun emoties te uiten. Daarom moet je de emoties die je kunt zien en voelen benoemen, bijvoorbeeld: "Ik zie een traan, ben je verdrietig? Lees ook prentenboeken over emoties en praat er met de kinderen over. Het is belangrijk om kinderen te leren hun emoties te uiten. Op die manier kunnen zij het een plaats geven en leren zij hun emoties te beheersen en minder impulsief te reageren. Deze emotionele onafhankelijkheid is belangrijk voor kinderen om initiatief te kunnen nemen en de wereld te ontdekken.

Schoolkinderen

Kinderen tussen 7 en 9 jaar
Dit zijn kinderen die hechte vriendschappen kunnen sluiten en in staat zijn het standpunt van anderen te begrijpen. Zij zijn beter in staat hun emoties te beheersen en zijn steeds minder impulsief. Zij kunnen hun gevoelens onder woorden brengen. De groep wordt steeds belangrijker. Dit is ook de tijd dat het 'echte' schoolleven begint. Voor sommige kinderen kan dit betekenen dat zij minder vertrouwen hebben in sommige van de vaardigheden die van hen worden verwacht, omdat zij weten dat zij die niet zo goed beheersen als anderen (bijvoorbeeld lezen of tekenen). Als je dit ziet, kun je het kind helpen zelfvertrouwen te krijgen door het de gelegenheid te geven met deze vaardigheden te oefenen en te experimenteren zonder de 'druk' van de schoolverwachtingen.

Kinderen tussen 10 en 12 jaar
De kinderen worden onafhankelijker en zelfstandiger. Zij kunnen zonder toezicht van volwassenen spelen en de spelregels zelf toepassen. Kinderen zijn steeds meer verantwoordelijk voor hun eigen gedrag en kaarten afwijkend gedrag zelf aan bij volwassenen. Als je kinderen hun gedrag wilt laten veranderen, kun je een beroep doen op hun eigen verantwoordelijkheid. Binnen de groep is aanvaarding belangrijk: kinderen zijn zich bewust van de hiërarchie in de groep en zijn zeer gevoelig voor uitsluiting of pesterijen. Voor sommige kinderen begint de puberteit aan het eind van deze fase. Verschillen in lichamelijke ontwikkeling worden duidelijk, wat kan leiden tot gevoelens van onveiligheid en veranderingen in de manier waarop kinderen met elkaar omgaan.

Emotionele ontwikkeling stimuleren

  • Wees hartelijk en geïnteresseerd in alle kinderen.
  • Wees consequent in je gedrag, want dat geeft kinderen een gevoel van veiligheid.
  • Zorg voor een vaste structuur bij de activiteiten en pas de regels consequent toe.
  • Moedig zelfstandigheid aan door kinderen kleine taken te geven. Laat jonge kinderen er eerst mee oefenen in de vorm van spel.
  • Prijs kinderen voor hun gedrag, prestaties en producten.
  • Let op de lichaamstaal van kinderen: emoties zijn soms gemakkelijker te zien in houding en gedrag dan in taal.
  • Geef kinderen ruimte voor initiatief en zelfstandigheid, maar maak ook grenzen duidelijk.

Tips

Wanneer je merkt dat een kind een beetje stil of teruggetrokken is, hoef je je niet meteen zorgen te maken. Vaak hebben kinderen na een drukke schooldag een moment nodig om zichzelf te zijn en niets te doen. Er is dus geen reden om in te grijpen. Als het gedrag van een kind gedurende een lange periode sterk afwijkt van wat je van dit kind gewend bent, is het belangrijk om dit met het kind en, zo nodig, met de ouders te bespreken. Geef kinderen ruimte voor eigen initiatief en zelfstandigheid, maar stel ook duidelijke grenzen. Moedig zelfstandigheid aan door kinderen kleine taken te geven. Bijvoorbeeld, verdeel koekjes (samen). Laat jonge kinderen dit eerst als een spel oefenen.